Arıcıya cevap
Mevsim

Zayıf arı kolonisi nasıl beslenir?

Güncellendi 5 dk okuma14 kaynakSaha denemelerine dayanırHazırlayan: Vetorin bilim ekibi
Kısa cevap

Zayıf koloniyi beslemeden önce neden zayıf kaldığını bulun: anasızlık, hastalık ya da Varroa varsa besin tek başına yetmez. Beslemede küçük miktarlar, kovan içi yemlik ve dar giriş kullanılır; çünkü az arılı koloni büyük şurup kabını işleyemez ve yağmaya açıktır. Polen kıtlığında genç larvalar feda edilir1, yalnızca şurupla beslenen arılarda ise arı sütü bezleri küçük kalır2; bu yüzden şekerin yanında protein de düşünülmelidir.

  • Önce zayıflığın nedenini bulun; besleme ancak ondan sonra işe yarar.
  • Az ve sık, kovanın içinden besleyin; girişi daraltın.
  • Polen yoksa yavru büyümez: koloni genç larvaları feda eder.
  • Sonbaharda kurtarılamayacak koloniyi güçlü bir koloniyle birleştirin.

Zayıf koloni neden zayıftır?

Arıcılar 'zayıf' derken genellikle az arılı çerçeveyle kışı ya da baharı karşılayan koloniyi kastediyor. Ama zayıflık bir teşhis değil, sonuçtur. Altında yaşlı ya da çiftleşmesi bozuk bir ana, yüksek Varroa yükü, Nosema, geç yapılmış bir bölme, yağmalanmış stok ya da polen bulamayan bir arılık yatıyor olabilir34.

Bu ayrımın pratik önemi büyüktür. Anası işlevsiz bir koloniye ne kadar kek verirseniz verin nüfus artmaz; Varroa'nın ezdiği bir kovanda besleme yalnızca çöküşü erteler. Beslemeye başlamadan önce yavru düzenine, yumurtaya, akar düzeyine ve stoklara bir kez dikkatle bakmak, emeğinizin boşa gitmemesini sağlar.

Az arıyla çok iş: bakıcı arı darboğazı

Bir koloninin yavru büyütme kapasitesini bakıcı arıların sayısı belirler. Bakıcı arı, başındaki hipofaringeal bezlerden, yani arı sütü salgılayan bezlerden larvaları besleyen genç işçidir. Bu bezlerin gelişmesi için polen gerekir: laboratuvarda yalnızca şurupla beslenen arıların bezleri polenle ya da protein takviyesiyle beslenenlerden küçük kaldı, vücut proteini düşük ölçüldü ve deforme kanat virüsü yükü en yüksek düzeye çıktı2.

Zayıf kolonide az sayıdaki genç arı hem yavru alanını sıcak tutmak hem de yemek hazırlamak zorundadır. Polen kıtlığında koloni gerçekçi bir karar verir. Deneysel olarak polen kıtlığı yaratılan kolonilerde beş gün tarlacılık yapılamayınca koloniler üç günden genç larvaları yiyerek ortadan kaldırdı, büyük larvaların hücresini ise erken sırladı; böylece en çok polen isteyen yaştaki yavru azaltıldı ve kazanılan protein kalan larvaların yemine aktarıldı1. Sahada bunu delikli, düzensiz yavru alanı olarak görürsünüz.

2 kat

ilkbaharda polenle desteklenen kolonilerin bir yıldaki bal verimi, polen kısıtlı kolonilere göre5

Mattila HR ve ark. 2006 · Journal of economic entomology

Karbonhidrat: az, ılık ve içeriden

Zayıf bir koloniye büyük bir şurup kabı koymak yarardan çok zarar getirebilir. Az arı şurubu zamanında alıp işleyemez; şurup yemlikte bekler, ekşir ve kokusu güçlü kovanları yağmaya çeker. Bu yüzden zayıf kolonide şurup küçük porsiyonlarla, akşamüstü ve kovanın içindeki bir yemlikle verilir; uçuş deliği bir iki arının geçeceği kadar daraltılır6.

İlkbaharda gelişimi teşvik etmek için 1:1 şurup kullanılır: 1 kg şekere 1 kg su; oran ağırlık esaslıdır7. Şeker ılık suda eritilir, kaynatılmaz; ısıtılarak ya da uzun bekletilerek hazırlanan şurupta HMF oluşabilir ve arıya zararlı olabilir8. Hava soğuksa ya da koloni salkımdan çıkamıyorsa sıvı şurup yerine salkımın hemen üstüne yerleştirilen kek daha güvenlidir.

Bölme tahtasıyla kovanın içini koloninin kapladığı alana göre daraltmak da bir tür beslemedir: arı ısıtmak zorunda olduğu boş hacmi küçültünce aynı şekerle daha uzun dayanır.

Protein: polenli çerçeve ya da proteinli kek

Zayıf koloniye en iyi protein, güçlü bir kovandan alınmış perga dolu bir çerçevedir; koloni bunu tanır ve hemen kullanır. Taze polen bulunuyorsa arılar onu tercih eder9. Polen yoksa proteinli kek ikinci seçenektir. Üç yıl süren bir saha çalışmasında ilkbaharda polen ya da polen ikamesiyle desteklenen koloniler yavruya daha erken başladı ve bahar ortasında en çok işçiye ulaştı. İlk yıl bu fark, polen kısıtlı kolonilere göre iki kat bal verimine dönüştü; sonraki iki yılda ise yaz ortasında fark kapandı ve verimler benzer çıktı5.

Yerli denemeler de benzer bir tablo çiziyor. Kışlama öncesi besleme denemesinde polen verilen grup arılı çerçeve sayısı, yavrulu alan ve polen depolama alanında anlamlı üstünlük gösterdi, ama kışlama yeteneğinde gruplar arasında fark yoktu10. Ekim–Kasım'da spirulina katılmış kek ya da laden poleniyle beslenen kolonilerin karşılaştırıldığı başka bir çalışmada ilkbahar sonuçları gruplar arasında farklı göründü, ancak grup başına 4 koloni olduğundan fark istatistiksel olarak önemsiz kaldı11. Protein desteği zayıf koloniye zaman kazandırır; mucize beklemek doğru değildir.

Polen kaynağında çeşitlilik de önemlidir. Çok çiçekli polenle beslenen arılarda koloni sterilizasyonunda rol alan glukoz oksidaz etkinliği, daha proteinli tek tür polenle beslenenlerden bile yüksek çıktı12.

Beslenme ile hastalık arasındaki kısır döngü

Zayıf kolonilerde beslenme ve hastalık çoğu zaman aynı anda görülür ve hangisinin önce geldiğini ayırmak zordur. Dolezal ve Toth'un derlemesine göre kötü beslenme virüs ve mantar hastalıklarının etkisini ağırlaştırabilir; parazitler ve patojenler de arının besinleri kullanma biçimini bozar. Bu karşılıklı etki, koloninin sağlığını aşağı doğru sürükleyen bir sarmal yaratabilir13.

Deneysel veriler de bu yönde. Laboratuvar kafeslerinde çok çiçekli polen ve kaliteli tek kaynaklı polenle beslenen arılar, İsrail akut felç virüsü enfeksiyonunda daha düşük ölüm gösterdi; küçük deneme kovanlarında polensiz kalan ve virüs taşıyan arılarda kovanı terk etme davranışı arttı. Aynı çalışmada kaliteli polenlerin demir ve kalsiyum içeriğinin daha yüksek olduğu bulundu14.

Zayıf koloni için bunun anlamı şudur: besleme ile sağlık kontrolü birlikte yürümelidir. Akar sayımı yapmadan yalnızca şurup vermek, sorunun yarısıyla uğraşmak demektir. Kovanda çökük, delikli ya da kötü kokulu yavru, yaygın dışkı lekesi ya da kanatları buruşuk arılar görürseniz il veya ilçe tarım müdürlüğüne ya da veteriner hekime başvurun ve yalnızca ruhsatlı ürünler kullanın.

Takviye çerçeve ve birleştirme kararı

Beslemenin yetmediği yerde arı eklemek gerekir. Güçlü bir koloniden alınmış, arısı silkelenmiş, çıkmak üzere olan sırlı yavrulu bir çerçeve zayıf koloniye kısa sürede genç arı kazandırır. Açık yavru vermek ise ters etki yapabilir; az sayıdaki bakıcı arı bu larvaları besleyip ısıtamaz.

Takviye sonrasında yağmaya karşı birkaç gün tetikte olun. Uçuş deliği önünde birbirine saldıran arılar, girişte zikzak çizerek içeri sızmaya çalışan yabancı tarlacılar ve tahtanın önünde biriken mum kırıntıları yağmanın ilk işaretleridir. Böyle bir durumda girişi tek arılık genişliğe indirin, açıkta şurup ya da bal bırakmayın ve kovanları akşam saatlerinde açın.

Sonbaharda iki üç arılı çerçeveyle kalmış bir koloniyi kışa sokmak çoğu zaman kayıpla biter. Böyle bir koloniyi gazete kâğıdı yöntemiyle güçlü ya da orta güçteki bir koloniyle birleştirmek, iki zayıf kovan yerine bir sağlam kovan elde etmenizi sağlar6. Birleştirmeden önce hangi ananın kalacağına karar verin ve zayıf kolonide hastalık belirtisi varsa birleştirmeyin.

Mevsime göre zayıf koloni planı

Tablo bir çerçevedir; uygulama bölgenizin iklimine ve koloninin gerçek durumuna göre kayar. Her müdahaleden sonra arılı çerçeve sayısını kovan kartına yazmak, beslemenin işe yarayıp yaramadığını iki üç hafta içinde gösterir.

MevsimÖncelikBesin
Kış sonuSalkımı korumak, stoğu sürdürmekSalkım üstüne kek, gerekirse proteinli kek
İlkbaharYavruyu büyütmek, alanı daraltmakAz ve sık 1:1 şurup, polenli çerçeve
Yaz kıtlığıYağmayı önlemekKovan içi yemlikte az şurup, dar giriş
SonbaharKışa değer mi kararı2:1 şurupla stok ya da birleştirme

Adım adım

  1. Ana arıyı, yumurta düzenini ve Varroa yükünü kontrol ederek zayıflığın nedenini bulun.
  2. Bölme tahtasıyla kovanı koloninin kapladığı alana göre daraltın.
  3. Uçuş deliğini daraltın; yağma belirtisine karşı tetikte olun.
  4. Kovan içi yemlikle akşamüstü az miktarda 1:1 şurup verin.
  5. Polen yoksa perga dolu bir çerçeve ya da proteinli kek ekleyin.
  6. Gerekirse çıkmak üzere sırlı yavrulu bir çerçeve takviye edin.
  7. Sonbaharda hâlâ çok zayıfsa koloniyi güçlü bir kovanla birleştirin.

Sık yapılan hatalar

  • Zayıf koloninin önüne büyük şurup kabı koyup yağmayı çağırmak.
  • Anasız bir koloniyi aylarca besleyerek kurtarmaya çalışmak.
  • Az arılı koloniye açık yavrulu çerçeve vermek.
  • Hastalıklı bir koloniyi sağlam kovanla birleştirmek.

Şeker ile suyu doğru oranda mı karıştırıyorsunuz? Kovan sayınızı girin, şeker, su ve toplam şurup miktarını hesaplayın.

Şurup hesaplayıcı

Sık sorulanlar

Zayıf koloniye ne kadar şurup verilmeli?
Koloninin bir iki gecede bitirebileceği kadar. Kalan şurup ekşir ve yağmayı çeker; az ve sık vermek daha güvenlidir.
Zayıf koloniye kek mi, şurup mu?
Hava ılık ve koloni uçuyorsa az miktarda 1:1 şurup gelişimi teşvik eder7. Soğukta ya da salkım dağılmıyorsa salkımın üstüne kek konur.
Protein takviyesi zayıf koloniyi kurtarır mı?
Yavru üretimini erkene çekebilir ve zaman kazandırır5; ancak sorun ana arı ya da hastalıksa tek başına yetmez.
Zayıf koloni ne zaman birleştirilmeli?
Sonbaharda kışlık arı yetiştirecek güçte değilse ve sağlıklıysa, kışa girmeden birleştirmek genellikle daha iyi sonuç verir6.

Kaynaklar

  1. Schmickl T, Crailsheim K (2001). Cannibalism and early capping: strategy of honeybee colonies in times of experimental pollen shortages. Journal of comparative physiology. A, Sensory, neural, and behavioral physiology. doi:10.1007/s003590100226 · Türkçe özet
  2. DeGrandi-Hoffman G ve ark. (2010). The effect of diet on protein concentration, hypopharyngeal gland development and virus load in worker honey bees (Apis mellifera L.). Journal of insect physiology. doi:10.1016/j.jinsphys.2010.03.017 · Türkçe özet
  3. Döke MA ve ark. (2015). Overwintering honey bees: biology and management. Current opinion in insect science. doi:10.1016/j.cois.2015.05.014 · Türkçe özet
  4. Requier F ve ark. (2016). The carry‐over effects of pollen shortage decrease the survival of honeybee colonies in farmlands. Journal of Applied Ecology. doi:10.1111/1365-2664.12836 · Türkçe özet
  5. Mattila HR, Otis GW (2006). Influence of pollen diet in spring on development of honey bee (Hymenoptera: Apidae) colonies. Journal of economic entomology. doi:10.1603/0022-0493-99.3.604 · Türkçe özet
  6. Korkmaz A. (2015). Anlaşılabilir Arıcılık. Samsun Tarım ve Orman İl Müdürlüğü yayını. bağlantı · Türkçe özet
  7. Honey Bee Health Coalition (2024). Honey Bee Nutrition Guide. Honey Bee Health Coalition. bağlantı · Türkçe özet
  8. LeBlanc BW ve ark. (2009). Formation of hydroxymethylfurfural in domestic high-fructose corn syrup and its toxicity to the honey bee (Apis mellifera). Journal of agricultural and food chemistry. doi:10.1021/jf9014526 · Türkçe özet
  9. Anderson KE ve ark. (2014). Hive‐stored pollen of honey bees: many lines of evidence are consistent with pollen preservation, not nutrient conversion. Molecular Ecology. doi:10.1111/mec.12966 · Türkçe özet
  10. Kösoğlu M. ve ark. (2019). Bal Arılarında Kışlama Öncesi Farklı Beslemenin Koloni Gelişimine Etkileri. ANADOLU Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi 29(2):85. doi:10.18615/anadolu.660232 · Türkçe özet
  11. Dağ M., Uçak Koç A. (2025). Overwintering Performance and Spring Development of Honeybee Colonies Fed with Spirulina (Arthrospira platensis). Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 22(1):105. doi:10.25308/aduziraat.1645404 · Türkçe özet
  12. Alaux C ve ark. (2010). Diet effects on honeybee immunocompetence. Biology letters. doi:10.1098/rsbl.2009.0986 · Türkçe özet
  13. Dolezal AG, Toth AL (2018). Feedbacks between nutrition and disease in honey bee health. Current opinion in insect science. doi:10.1016/j.cois.2018.02.006 · Türkçe özet
  14. Dolezal AG ve ark. (2019). Interacting stressors matter: diet quality and virus infection in honeybee health. Royal Society open science. doi:10.1098/rsos.181803 · Türkçe özet

Sıradaki soru