Arıcıya cevap
Mikrobiyota

Arının yediği, hastalığa direncini nasıl değiştirir?

Güncellendi 4 dk okuma12 kaynakLaboratuvar ve kafes çalışmalarına dayanırHazırlayan: Vetorin bilim ekibi
Kısa cevap

Arının bağışıklığı büyük ölçüde ne yediğine bağlıdır. Kafes denemelerinde karışık çiçek poleni, tek tür polene göre bağışıklık göstergelerini daha çok yükseltti ve Nosema ya da virüs taşıyan arıların daha uzun yaşamasıyla ilişkili bulundu123. Polen ve propoliste bulunan p-kumarik asit, zehir çözme ve mikrop savar genleri harekete geçirdi4. Yetersiz besin ile neonikotinoid birlikte olduğunda arının hayatta kalması yarı yarıya düştü5.

  • Polen çeşitliliği, polendeki protein miktarından daha çok bağışıklığı yükseltti.
  • İyi beslenen arı virüs ve Nosema ile daha uzun yaşayabildi.
  • Polendeki p-kumarik asit zehir çözme ve savunma genlerini çalıştırır.
  • Açlık ve tarım ilacı birlikte olunca arı ölümü belirgin biçimde arttı.

Arının bağışıklığı neyle ölçülür?

Arıda savunma iki katmanlıdır. Bireysel bağışıklıkta hemositler (hemolenfte dolaşan savunma hücreleri), yağ dokusu ve fenoloksidaz enzimi rol alır; fenoloksidaz yaraların kapanmasında ve mikropların etkisiz bırakılmasında çalışır. Sosyal bağışıklıkta ise arının salgıladığı glukoz oksidaz öne çıkar; bu enzim koloni besinini ve larva yemini mikroplara karşı korumaya yarar1.

Araştırmacılar beslenmenin bağışıklığa etkisini bu göstergeleri ölçerek izler. Aşağıdaki tablo bu sayfadaki başlıca deneyleri özetliyor1237.

DeneyKarşılaştırılan besinÖne çıkan bulgu
Kafes, genç işçilerTek tür ve karışık çiçek poleni, farklı protein düzeyleriÇeşitlilik bağışıklığı yükseltti; protein artışı yükseltmedi
Kafes, bakıcı arılar + NosemaFarklı tek tür polenler ve karışık polenPolen kalitesi dayanıklılığı etkiledi; enfekte arıda karışık polen ömrü uzattı
Kafes + küçük çekirdek kovan, virüsKaliteli ve düşük kaliteli polen, polensizlikKaliteli polen virüse rağmen ölümü azalttı
Kafes, işçilerPolen, protein ikamesi, yalnız şurupVirüs yükü yalnız şurupta en yüksek, polende en düşük

Daha çok protein mi, daha çeşitli polen mi?

Bir kafes denemesinde genç işçilere tek tür ve karışık çiçek poleni verildi. Protein beslemesi hem bireysel hem sosyal bağışıklık göstergelerini değiştirdi, ancak diyetteki protein miktarını artırmak bağışıklığı yükseltmedi. Asıl farkı çeşitlilik yarattı: karışık çiçek poleniyle beslenen arılarda glukoz oksidaz etkinliği, proteini daha yüksek tek tür polenlerle beslenenlerden bile fazlaydı1.

Genç bakıcı arılarla yapılan bir başka denemede polenin kalitesi, bakıcı arının fizyolojisini ve Nosema ceranae'ye dayanıklılığını etkiledi. Sağlıklı arılarda polen çeşitliliğinin fizyolojiye ve ömre etkisi görülmedi. Enfekte arılarda ise tablo değişti: karışık polen yiyenler, protein bakımından en zengin tek tür polen dışında bütün tek tür polenlerle beslenenlerden uzun yaşadı. Hayatta kalma, sağlıklı arılarda metabolizmayla ilgili alkalin fosfataz, enfekte arılarda fenoloksidaz etkinliğiyle birlikte artıyordu2.

Arıcı için çıkarılacak ders: kovanın önündeki polen yükünün rengi ne kadar çeşitliyse, arının bağışıklık için kullanabileceği hammadde de o kadar zengin olur. Tek bitkinin hâkim olduğu tarım alanlarında bu çeşitlilik daralır2. Polen ikamesi kıtlıkta işe yarar: bir denemede ikame ile beslenen işçilerin vücut proteini ve hipofaringeal bez gelişimi polenle beslenenlerden farklı değildi, ama arılar poleni ikameden daha istekli tüketti7.

%50

yetersiz besin ile neonikotinoid birlikte olduğunda arının hayatta kalmasındaki düşüş5

Tosi S ve ark. 2017 · Proceedings. Biological sciences

Kötü beslenme ile hastalık neden birbirini büyütür?

Derleme çalışmaları iki yönlü bir ilişkiye dikkat çekiyor: zayıf beslenme virüs ve mantar hastalıklarının zararını artırır, asalaklar ve hastalık etkenleri de arının beslenme fizyolojisini bozar. Bu karşılıklı etki koloni sağlığını aşağı doğru çeken bir sarmala dönüşebilir; yazarlar arının beslenme açısından dirençli tutulmasını temel hedef olarak öneriyor8.

İsrail akut felç virüsüyle (IAPV) yapılan deneylerde, karışık çiçek poleni ve kaliteli tek kaynaklı polen, virüs yükü yüksek olsa bile ölümü azalttı. Polensiz bırakılan ve virüs verilen küçük deneme kovanlarında arıların kovanı terk etme davranışı arttı. Kaliteli polenlerde demir ve kalsiyum düzeyinin daha yüksek olması, mineral eksikliğinin arı beslenmesinde az incelenmiş bir alan olduğunu düşündürüyor3.

Benzer bir tablo deforme kanat virüsünde görüldü. Yalnızca şurupla beslenen işçilerde vücut proteini düşük, arı sütü üreten hipofaringeal bezler küçük kaldı; virüs yükü yaşla birlikte en çok bu grupta arttı, polenle beslenenlerde en düşük düzeyde kaldı7.

Bal ve polendeki bileşikler savunma genlerini çalıştırır mı?

Balda bulunan bazı bitki bileşikleri arının zehir çözme genlerini harekete geçirir. Bunların başında p-kumarik asit gelir; bu madde balın kendisinden çok polenden gelir ve polen duvarının ana yapı taşlarından birinin parçasıdır. Pinosembrin gibi başka bileşikler propolisle ilişkilidir4.

Gen ifadesi analizinde p-kumarik asidin bütün zehir çözme gen sınıflarını ve bazı mikrop savar peptit genlerini yukarı çektiği görüldü. Etki işlevseldi: sakaroz şurubuna p-kumarik asit eklendiğinde, kovan içinde akarisit olarak kullanılan kumafosun orta bağırsakta parçalanması yaklaşık %60 arttı. Araştırmacılar, balın yerine yalnızca şeker ya da yüksek fruktozlu mısır şurubu verilmesinin arının tarım ilaçları ve hastalık etkenleriyle başa çıkma gücünü zayıflatabileceğini öne sürdü4.

Bal ile sakaroz ya da yüksek fruktozlu mısır şurubu tüketen arılarda gen ifadesinin besine göre değiştiği başka çalışmalarla da gösterildi9. Bu, şurubun kötü bir besin olduğu anlamına gelmez; şurup enerji açığını kapatır ama balın ve polenin taşıdığı bitki bileşiklerini taşımaz. Kışlık stokta yeterli bal bırakmak ve polenli çerçeveyi korumak bu yüzden de değerlidir.

Açlık ile tarım ilacı birleşince ne olur?

Bir laboratuvar deneyinde arılar iki stres kaynağıyla birlikte sınandı: kısıtlı ya da düşük şekerli nektar ile tarlada karşılaşılabilecek düzeyde, öldürücü olmayan dozda neonikotinoid (klotiyanidin ve tiyametoksam). İki stres bir araya geldiğinde arının hayatta kalması tek tek etkilerin toplamından fazla, yaklaşık %50 düştü. Besin tüketimi %48, hemolenfteki glikoz %60, trehaloz (arının kanındaki ana şeker) %27 azaldı5.

Bu düşüşler metabolizma açısından anlamlıdır. Hemolenfteki glikoz ve trehaloz, arının o an harcayabildiği yakıttır; böceklerde yağ dokusu enerjiyi glikojen ve yağ olarak depolar, ihtiyaç anında bu yakıtı hemolenfe bırakır10. Hem az yiyen hem de ilacın etkisiyle uğraşan bir arının yakıt düzeyi düşük kalır; savunmaya, zehir çözmeye ve uçmaya ayıracağı enerji aynı kaynaktan paylaştırılır.

Deney tek seferlik, akut bir maruziyeti inceliyordu; kovan koşulunda uzun süreli etkinin büyüklüğü farklı olabilir. Yine de mesaj açık: bal akımının kesildiği, tarlada ilaçlamanın yoğun olduğu dönemlerde aç kalan bir koloni, aynı ilaca tok bir koloniden çok daha kırılgan olabilir.

Vitellogenin: savunma ile uzun ömür arasındaki köprü

Vitellogenin, yağ dokusunda üretilen bir depo proteinidir. İşçi arıda arı sütü yapımı dahil pek çok metabolik işte kullanılır ve kışlık arının uzun ömrünün başlıca belirleyicilerinden biri olarak görülür6. Ana arı üzerindeki çalışmalar, vitellogeninin oksidatif strese karşı koruyucu bir rol üstlenebileceği fikrini destekliyor11.

Bağırsak bakterileri de bu zincire bağlanıyor: laboratuvarda bakterili arılarda vitellogenin ve insülin sinyaliyle ilgili genlerin ifadesi bakterisiz arılardan farklıydı12. Polenle gelen protein, bağırsak topluluğunun işlediği besinler ve yağ dokusunda biriken vitellogenin, arının hem savunmasını hem ömrünü besleyen aynı hattın parçalarıdır.

Sahada bağışıklığı destekleyen besleme

Yukarıdaki bulguları arılıkta uygulanabilir adımlara çevirmek mümkün:

  • Kovanları farklı bitkilerin çiçeklendiği, polen çeşitliliği yüksek alanlara yerleştirin.
  • Polen girişi zayıfladığında, özellikle kışlık arı yetiştirilirken protein desteğini geciktirmeyin.
  • Sonbaharda kovanı yalnız şurupla değil, yeterli bal ve polenli çerçeveyle kışa sokun.
  • Tarlada yoğun ilaçlama dönemlerinde kolonilerin aç kalmamasına dikkat edin.
  • Ölüm, felç belirtisi ya da ani zayıflama görürseniz il/ilçe tarım müdürlüğüne ya da veteriner hekime başvurun.

Sık yapılan hatalar

  • Kovanı kışa yalnızca şurup stokuyla sokmak, bal ve polenin bitki bileşiklerinden yoksun bırakır.
  • Tek bitkiye dayalı polen kaynağını yeterli saymak bağışıklığı daraltabilir.
  • İlaçlama dönemlerinde besin açığını göz ardı etmek kayıpları büyütebilir.

Şeker ile suyu doğru oranda mı karıştırıyorsunuz? Kovan sayınızı girin, şeker, su ve toplam şurup miktarını hesaplayın.

Şurup hesaplayıcı

Sık sorulanlar

Daha çok protein vermek arının bağışıklığını artırır mı?
Kafes denemesinde protein miktarını artırmak bağışıklık göstergelerini yükseltmedi; polen çeşitliliği ise yükseltti1. Yani miktar kadar kaynağın çeşitliliği de önemli.
Şeker şurubu arının bağışıklığını zayıflatır mı?
Şurup enerji açığını kapatır ama balın ve polenin taşıdığı p-kumarik asit gibi bileşikleri içermez; bu bileşikler zehir çözme ve savunma genlerini çalıştırır4. Yalnızca şurupla beslenen işçilerde virüs yükü daha yüksek bulundu7.
İyi beslenen arı virüse karşı daha dayanıklı mı?
Laboratuvarda kaliteli ve çeşitli polenle beslenen arılar, virüs yükü yüksek olsa bile daha az öldü3. Bu virüsü ortadan kaldırmak değil, ona daha iyi dayanmak anlamına gelir.
Tarım ilacı ile beslenme arasında bağlantı var mı?
Var. Yetersiz besin ile öldürücü olmayan dozda neonikotinoid birlikte verildiğinde arının hayatta kalması yaklaşık %50 düştü5. Polendeki p-kumarik asit ise bir akarisitin parçalanmasını yaklaşık %60 artırdı4.

Kaynaklar

  1. Alaux C ve ark. (2010). Diet effects on honeybee immunocompetence. Biology letters. doi:10.1098/rsbl.2009.0986 · Türkçe özet
  2. Di Pasquale G ve ark. (2013). Influence of pollen nutrition on honey bee health: do pollen quality and diversity matter?. PloS one. doi:10.1371/journal.pone.0072016 · Türkçe özet
  3. Dolezal AG ve ark. (2019). Interacting stressors matter: diet quality and virus infection in honeybee health. Royal Society open science. doi:10.1098/rsos.181803 · Türkçe özet
  4. Mao W ve ark. (2013). Honey constituents up-regulate detoxification and immunity genes in the western honey bee Apis mellifera. Proceedings of the National Academy of Sciences. doi:10.1073/pnas.1303884110 · Türkçe özet
  5. Tosi S ve ark. (2017). Neonicotinoid pesticides and nutritional stress synergistically reduce survival in honey bees. Proceedings. Biological sciences. doi:10.1098/rspb.2017.1711 · Türkçe özet
  6. Amdam GV, Omholt SW (2002). The regulatory anatomy of honeybee lifespan. Journal of theoretical biology. doi:10.1006/jtbi.2002.2545 · Türkçe özet
  7. DeGrandi-Hoffman G ve ark. (2010). The effect of diet on protein concentration, hypopharyngeal gland development and virus load in worker honey bees (Apis mellifera L.). Journal of insect physiology. doi:10.1016/j.jinsphys.2010.03.017 · Türkçe özet
  8. Dolezal AG, Toth AL (2018). Feedbacks between nutrition and disease in honey bee health. Current opinion in insect science. doi:10.1016/j.cois.2018.02.006 · Türkçe özet
  9. Wheeler MM, Robinson GE (2014). Diet-dependent gene expression in honey bees: honey vs. sucrose or high fructose corn syrup. Scientific Reports. doi:10.1038/srep05726 · Türkçe özet
  10. Arrese EL, Soulages JL (2010). Insect Fat Body: Energy, Metabolism, and Regulation. Annual Review of Entomology. doi:10.1146/annurev-ento-112408-085356 · Türkçe özet
  11. Corona M ve ark. (2007). Vitellogenin, juvenile hormone, insulin signaling, and queen honey bee longevity. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. doi:10.1073/pnas.0701909104 · Türkçe özet
  12. Zheng H ve ark. (2017). Honeybee gut microbiota promotes host weight gain via bacterial metabolism and hormonal signaling. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. doi:10.1073/pnas.1701819114 · Türkçe özet

Sıradaki soru