Arıcıya cevap
Şurup · kek

Arı keki nasıl yapılır?

Güncellendi 5 dk okuma14 kaynakBilimsel derlemelere dayanırHazırlayan: Vetorin bilim ekibi
Kısa cevap

Arı keki, pudra şekerinin az miktarda su ya da koyu şurupla ısıtılmadan yoğrulup ele yapışmayan bir hamur hâline getirilmesiyle yapılır. Şekerli kek enerji verir ve soğukta sıvı şurubun yerini tutar; proteinli kekte buna polen ya da polen ikamesi eklenir ve yavru büyütmeye yöneliktir12. Kekte ısıtılmış şurup kullanılmaz, çünkü ısı arıya zararlı HMF oluşturur3. Yabancı bal katılmaz; bal, yavru çürüklüğü sporlarını taşıyabilir4.

  • Şekerli kek enerji, proteinli kek protein içindir.
  • Hamur ısıtılmaz; kıvam az az sıvı eklenerek ayarlanır.
  • Kaynağını bilmediğiniz bal ve polen kekte kullanılmaz.
  • Kek salkımın hemen üstüne, çıtaların üzerine konur.

Şekerli kek ve proteinli kek: önce amacı belirleyin

Arı keki tek bir tarif değildir. Şekerli kek yalnızca karbonhidrat içerir; şurupla aynı enerjiyi verir ama katı olduğu için kovana su yükü getirmez ve soğukta da salkımın üstünden tüketilebilir. Proteinli kek ise içine polen, polen ikamesi ya da başka protein kaynakları katılmış kektir ve yavru büyütmeyi besler1.

Bu ayrımı yapmadan kek vermek, yanlış açığı kapatmak demektir. Yalnız şeker alan arılarda vücut proteini düşük, arı sütü bezleri küçük kalır5. Öte yandan kışın ortasında, koloni yavrusuzken protein ağırlıklı kek vermek erken yavruyu tetikleyip stok tüketimini artırabilir. Hangi keki vereceğiniz mevsime ve kovanın durumuna bağlıdır.

Şekerli kekProteinli kek
Ana içerikPudra şekeri + az sıvıPudra şekeri + polen ya da ikame + az sıvı
VerdiğiEnerjiEnerji ve protein
Ne zamanKış ortası, acil açlık, soğuk ilkbaharKış sonu, ilkbahar, polensiz dönemler
DikkatÇok nemli olursa akar ve küflenirKovanda bekledikçe bozulur; küçük parçalar verilir

Malzemeler: şeker, sıvı ve protein kaynağı

Ana malzeme pudra şekeridir. İnce öğütülmüş şeker az sıvıyla hamur kıvamına gelir. Piyasadaki bazı pudra şekerlerine topaklanmayı önlemek için nişasta katılır; etiketi okuyun ve mümkünse katkısız ürün seçin. Arının kullanamadığı ya da sindirmekte zorlandığı katkılar, kışın dışarı çıkamayan arının bağırsağında birikir.

Sıvı olarak su ya da önceden hazırlanmış ılık 2:1 şurup kullanılır. Önemli olan ısıtılmış, kaynatılmış ya da karamelleşmiş şurup kullanmamaktır. Isı ve asitlik şekerlerden hidroksimetilfurfural (HMF) adlı bir bozunma ürünü oluşturur7; kafes denemelerinde HMF dozu arttıkça arı ölümleri arttı3. Kek kovanda haftalarca durabildiği için, Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi'nin uzun süreli düşük düzeyli maruziyet için tanımladığı endişe burada özellikle geçerlidir8.

Proteinli kekte protein kaynağı olarak polen ya da polen ikamesi kullanılır. Polenin protein içeriği bitki türüne göre yaklaşık %2,5 ile %61 arasında değişir9; yani her polen aynı değeri taşımaz. Laboratuvar denemelerinde polenden gelen 24-metilenkolesterol gibi bitki sterollerinin eklenmesi arıların yaşam süresini, kek tüketimini ve vücut protein ve yağ içeriğini artırdı10. Proteinli kek tarifleri ve protein kaynaklarının karşılaştırması ayrı sayfalarda anlatılıyor.

Kıvam: ne kadar sıvı?

Kekin kıvamı, sıvının miktarından daha önemlidir. İyi bir kek ele yapışmaz, parmakla bastırıldığında iz bırakır, avuçta sıkıldığında dağılmaz ve kovan sıcaklığında akmaz. Fazla sulu kek çıtaların arasından aşağı sarkar, arıları yapıştırır ve nemli ortamda çabuk küflenir. Fazla kuru kek ise taş gibi sertleşir ve arılar onu ancak su bulursa tüketebilir.

Gereken sıvı miktarı şekerin inceliğine, havanın nemine ve katılan polenin miktarına göre değişir. Bu yüzden sıvıyı bir seferde değil, az az ekleyip yoğurarak kıvamı elle kontrol edin. 10 kg pudra şekeri ile çalışırken sıvıyı küçük bir kapla, her seferinde biraz ekleyerek ilerlemek, kıvamı kaçırmamanın en kolay yoludur2.

Hamur hazır olduğunda yarım ya da bir kilogramlık parçalar hâlinde yağlı kâğıt veya gıdaya uygun naylon arasına yassı biçimde açın. İnce ve geniş parça, salkımın üstünde daha geniş bir alana temas eder.

Hemen kullanmayacağınız keki ağzı kapalı kaplarda, serin, kuru ve güneş görmeyen bir yerde saklayın. Açıkta kalan kek havanın nemine göre ya kurur ya da yüzeyi sulanır. Proteinli kek şekerli kekten daha çabuk bozulur; bu yüzden onu birkaç haftalık ihtiyaçtan fazla hazırlamamak, kekin her partisini taze tutmanın en kolay yoludur.

Kekte bal kullanılır mı?

Bal keki yumuşak tutar ve arılar için çekicidir; ama kaynağı bilinmeyen bal, kovana hastalık taşıyabilir. İsveç'te yapılan bir saha denemesinde beşer koloniye ya Amerikan yavru çürüklüğü sporlu bal ya da bu hastalıktan ölmüş larvalı petek verildi. Sporlu bal alan kolonilerde ergin arılardaki spor yükü, hastalıklı petek alanlarla benzer düzeye çıktı; etki yalnızca gecikmeli göründü, arılar balı sezon sonunda kullanmaya başlayınca ortaya çıktı4.

Araştırmacılar sporlu balın çevresel bir spor deposu işlevi görebileceğini ve hastalık çıkarmak için balda, hastalıklı yavrudakinden daha az spora ihtiyaç olabileceğini belirtti4. Bu nedenle kekte bal kullanacaksanız yalnız kendi arılığınızdan, hastalık belirtisi görmediğiniz kovanlardan alınmış bal kullanın. Market balı ya da başka arılıktan alınmış bal kekte kullanılmaz.

Türkiye'de yapılan bir sonbahar çalışmasında bal, şeker şurubu, ticari arı keki ve polen verilen gruplar karşılaştırıldı; kışlama yeteneğinde gruplar arasında fark bulunmadı. Aynı çalışmada en yoğun Nosema yükü arı keki grubunda görüldü11. Grup başına 6 kolonilik bir çalışmanın bu bulgusu tek başına kekin hastalık yaptığı anlamına gelmez, ama kekin içeriğine ve hijyenine özen göstermek için iyi bir hatırlatmadır.

BeePro+ kekte nasıl kullanılır?

BeePro+, beslemeye katılan sıvı bir probiyotiktir; etiketine göre sindirim sisteminde mikrofloranın düzenlenmesine yardımcı olur, bağışıklık sistemini ve yemden yararlanmayı destekler. Kekte kullanılacaksa 10 kg keke 2,5 ml (yaklaşık 50 damla) hesabıyla, hamur yoğrulurken katılır. En kolay yol, dozu kekte kullanacağınız sıvının bir kısmına karıştırıp hamura öyle eklemektir; böylece kekin her yerine eşit dağılır.

Şişe kullanmadan önce 5–10 saniye çalkalanır, 25 °C altında ve güneş görmeyen bir yerde saklanır. 100 ml'lik şişe 400 kg keke yeter. Canlı mikroorganizma içerdiği için sıcak sıvıyla ya da ısıtılmış hamurla karıştırılmaz.

Arılara probiyotik verilmesiyle ilgili saha çalışmalarının sonuçları farklıdır: bazı denemelerde yavru alanı ve bal stoğunda artış görüldü, bazılarında ise koloni gücünde fark bulunmadı1213. Bu çalışmalar farklı bakteri suşlarıyla yapıldı.

Keki kovana yerleştirme ve takip

Kek, salkımın hemen üstüne, çıtaların üzerine konur. Arılar soğukta salkımdan uzaklaşamaz; kenara konan kek, birkaç santim ötede olsa bile ulaşılamaz kalabilir. Kekin üstündeki naylonu ya da kâğıdı tamamen çıkarmayın; alt yüzde birkaç kesik açmak, kekin kurumasını yavaşlatır ve arıların ulaşmasını kolaylaştırır. Kapakla çıtalar arasında kek için yer yoksa boş bir çıta üstü çerçevesi ya da ince bir kat kullanılır.

Kovanı her ziyaretinizde kekin ne kadar tüketildiğine bakın. Hızla biten kek, açlığın sürdüğünü gösterir. Hiç dokunulmamış kek ise ya yanlış yerdedir ya fazla sertleşmiştir ya da kovanın o an kekten çok başka bir ihtiyacı vardır. Küflenen, kararan ya da kokan keki kovandan alın.

Bal akımı başlarken yarım kalan kekler kaldırılır. Ballık takılıyken kovanda kek bırakmak, şekerin ballığa taşınmasına yol açabilir; şurupla ya da şekerle beslemeden gelen ürün bal sayılmaz14.

Adım adım

  1. Kekin amacını belirleyin: yalnız enerji mi, enerji ve protein mi?
  2. Pudra şekerini geniş ve temiz bir kaba alın; proteinli kek yapıyorsanız protein kaynağını şekerle kuru hâlde karıştırın.
  3. Suyu ya da ılık 2:1 şurubu az az ekleyerek yoğurun; ısıtılmış şurup kullanmayın.
  4. BeePro+ kullanıyorsanız 10 kg kek için 2,5 ml'yi yoğurma sıvısına karıştırıp hamura ekleyin.
  5. Hamur ele yapışmayıp şeklini koruduğunda yoğurmayı bırakın.
  6. Hamuru yarım ya da bir kilogramlık parçalar hâlinde yağlı kâğıt veya naylon arasında yassı açın.
  7. Parçayı alt yüzüne birkaç kesik atarak salkımın hemen üstüne, çıtaların üzerine yerleştirin.
  8. Tüketimi her ziyarette kontrol edin; bozulan keki ve akım başlarken kalan keki kaldırın.

Sık yapılan hatalar

  • Keki ocakta pişirmek ya da kaynatılmış şurupla yoğurmak.
  • Kaynağı bilinmeyen bal ya da polen katmak.
  • Keki salkımdan uzağa, kovanın kenarına koymak.
  • Fazla sulu kek yapıp arıları çıtalara yapıştırmak.
Vetorin BeePro+
Vetorin

BeePro+ beslemede

Sindirim sisteminde mikrofloranın düzenlenmesine yardımcı olur. Bağışıklık sistemini destekler. Yemden yararlanmayı destekler. Soğumuş şurubun litresine 5 damla (0,25 ml); 10 kg arı kekine 2,5 ml; içme suyunda litreye 2 damla.

Kullanım rehberi vetorin.com.tr

Sık sorulanlar

Arı keki için hangi şeker kullanılır?
Pudra şekeri kullanılır, çünkü az sıvıyla hamur kıvamına gelir. Mümkünse nişasta katkısı olmayan ürün seçin.
Arı keki ısıtılarak mı yapılır?
Hayır. Isı şekerlerden HMF oluşturur ve kek kovanda uzun süre kaldığı için arılar bu maddeye haftalarca maruz kalabilir. Kek soğuk ya da ılık sıvıyla yoğrulur.
Kekin içine bal koymak gerekir mi?
Gerekmez. Kullanılacaksa yalnız kendi sağlıklı kovanlarınızın balı kullanılmalıdır; yabancı bal yavru çürüklüğü sporları taşıyabilir.
Kek kovanda ne kadar durur?
Kıvamına, kovan nemine ve koloninin gücüne bağlıdır. Her ziyarette kontrol edin; sertleşen, küflenen ya da kokan keki değiştirin.

Kaynaklar

  1. Honey Bee Health Coalition (2024). Honey Bee Nutrition Guide. Honey Bee Health Coalition. bağlantı · Türkçe özet
  2. Korkmaz A. (2015). Anlaşılabilir Arıcılık. Samsun Tarım ve Orman İl Müdürlüğü yayını. bağlantı · Türkçe özet
  3. LeBlanc BW ve ark. (2009). Formation of hydroxymethylfurfural in domestic high-fructose corn syrup and its toxicity to the honey bee (Apis mellifera). Journal of agricultural and food chemistry. doi:10.1021/jf9014526 · Türkçe özet
  4. Lindström A, Korpela S, Fries I (2008). The distribution of Paenibacillus larvae spores in adult bees and honey and larval mortality, following the addition of American foulbrood diseased brood or spore-contaminated honey in honey bee (Apis mellifera) colonies. Journal of invertebrate pathology 99(1):82-6. doi:10.1016/j.jip.2008.06.010 · Türkçe özet
  5. DeGrandi-Hoffman G ve ark. (2010). The effect of diet on protein concentration, hypopharyngeal gland development and virus load in worker honey bees (Apis mellifera L.). Journal of insect physiology. doi:10.1016/j.jinsphys.2010.03.017 · Türkçe özet
  6. Amdam GV, Omholt SW (2002). The regulatory anatomy of honeybee lifespan. Journal of theoretical biology. doi:10.1006/jtbi.2002.2545 · Türkçe özet
  7. Krainer S ve ark. (2016). Effect of hydroxymethylfurfural (HMF) on mortality of artificially reared honey bee larvae (Apis mellifera carnica). Ecotoxicology 25(2):320-8. doi:10.1007/s10646-015-1590-x · Türkçe özet
  8. EFSA CONTAM Paneli (Bodin L ve ark.) (2022). Evaluation of the risks for animal health related to the presence of hydroxymethylfurfural (HMF) in feed for honey bees. EFSA Journal 20(4):e07227. doi:10.2903/j.efsa.2022.7227 · Türkçe özet
  9. Roulston TH ve ark. (2000). WHAT GOVERNS PROTEIN CONTENT OF POLLEN: POLLINATOR PREFERENCES, POLLEN–PISTIL INTERACTIONS, OR PHYLOGENY?. Ecological Monographs. doi:10.1890/0012-9615(2000)070[0617:wgpcop]2.0.co;2 · Türkçe özet
  10. Chakrabarti P ve ark. (2019). Evaluating Effects of a Critical Micronutrient (24-Methylenecholesterol) on Honey Bee Physiology. Annals of the Entomological Society of America. doi:10.1093/aesa/saz067 · Türkçe özet
  11. Kösoğlu M. ve ark. (2019). Bal Arılarında Kışlama Öncesi Farklı Beslemenin Koloni Gelişimine Etkileri. ANADOLU Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi 29(2):85. doi:10.18615/anadolu.660232 · Türkçe özet
  12. Audisio MC, Benítez-Ahrendts MR (2011). Lactobacillus johnsonii CRL1647, isolated from Apis mellifera L. bee-gut, exhibited a beneficial effect on honeybee colonies. Beneficial microbes. doi:10.3920/bm2010.0024 · Türkçe özet
  13. Anderson KE ve ark. (2024). A longitudinal field study of commercial honey bees shows that non-native probiotics do not rescue antibiotic treatment, and are generally not beneficial. Scientific Reports. doi:10.1038/s41598-024-52118-z · Türkçe özet
  14. Tarım ve Orman Bakanlığı (2020). Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2020/7). Resmî Gazete 31107, 22.04.2020. bağlantı · Türkçe özet

Sıradaki soru